MÜKS – 1 – Temel kavramlar
(MÜKS dizisi hakkında genel bilgi, yasal uyarılar, vesaire için şuraya bakılabilir)
KS uygulamalarına girmeden önce temel kavramları ya da sıkça gerek duyulacak komutları, ayrıntıya girmeden tanımakta yarar vardır.
Grafik Ortamlar İçin Uçbirim Uygulamaları
(Ayrıntılı bilgi ve görüntüler için: LWN yazısı [ing])
Uçbirim (ya da konsol) uygulamaları, grafik ortamlar içersinde sanal bir uçbirim penceresi yaratırlar. Bir başka deyişle,komutları girebileceğimiz bir satır imkanı sunarlar. En yaygın üç tanesi burda ele alınacaktır.
xterm X ile geldiği için, hemen hemen her Unix türevinde hazır bulunur. Bu özelliği nedeniyle aşina olmaktan zarar gelmez. Oldukça basit ve hızlıdır.
gnome-terminal Gnome MÜ uygulamalarının Uçbirim temsilcisidir. Renkli, resimli ya da şeffaf arka plan desteği olması nedeniyle, özellikle yeni başlayanlar için hoş olabilir. En önemlisi tab desteğine sahiptir ki, birden fazla KS ihtiyacı kolay bir şekilde fazla kaynak tüketmeden karşılanabilir.
konsole KDE uçbirim temsilcisidir. Nerdeyse gnome-terminal’in bütün özelliklerini barındırır ve birçok KDE uygululaması gibi yeni başlayanları korkutabilecek çok sayıda artı özelliği vardır. En güzel özelliklerinden birisi, herhangi bir uçbirim ekranını etkisizleşme ya da hareketlenme durumunda uyarı vermesi için ayarlanabilmesidir.
Kabuk
Kabuk, işletim sistemi ile kullanıcı arasındaki iletişimi sağlıyan uygulamaya denir. Kabuk grafik arabirimli olabileceği gibi, metinsel komut etkileşimi ile de çalışabilir. Laftan anlamaktadır yani… Aksi belitilmedikçe bu dizide adı geçen kabuklar bu şekilde çalışır.
Basitçe dosya silme, kopyama, taşıma, uygulama çalıştırmak gibi temel görevleri yapabildiği gibi, oldukça gelişmiş programlar yazılmasına da yardımcı olabilir.
Bu notlarda bash kabuğu kullanıcalacak olup, kodların çohu sh türevi kabuklarda değiştirmeden çalıştırılabilir.
Bash ile ilgili ayrıntılı Türkçe bilgi belgeler.org’dan bulunabilir.
Yukarıdaki uçbirim uygulamaları çalıştırıldığında çoğu zaman öntanımlı olarak kabuk çalıştırılır, ayrıca ter dökmeye gerek yoktur.
Temel Komutlar
Kullanılan komutlar yeri geldiğinde az çok açıklanacaktır. Temel bazı komutlar:
cp : dosya kopyalama,
mv : dosya isimlendirme ve taşıma,
ls : dosya veya dizin listeleme
cat : dosya içeriğini ekrana yazdırma
wc : dosyadaki satır, kelime veya karakterleri sayma
echo : ekrana verilen metini yazdırma (neden eko dendiği okuyucuya beyin idmanı olarak bırakılmıştır)
sleep : istenilen sürece uyuma
Birçok komut ile ilgili ayrıntılı bilgi gene Belgeler.Org’da, klavuz sayfaları altında bulunabilir. Ayrıca şurda öğretici bir sayfa mevcuttur.
Gereksiz Örnek
Aşağıki betik (komut dizimi) ekrana istemediğiniz kadar çok Merhaba Dunya yazmaktadır. Döngüden çıkmak için ctrl-c tuş kombinasyonu kullanılabilir.
#–buradan kes–
while [ 1 ]; do echo Merhana Dunya sleep 1 done
#–buraya kadar–
Eğer bunu yazmaya çalıştığınızda bash, çaktırmadan şu şekle dönüştürüyorsa;
while [ 1 ]; do > echo Merhana Dunya > sleep 1 >done
panik olacak bişey yoktur, zamanla sebebi öğrenilir. Alternatif olarak, bu işlemler tek satırda da yapılabilir:
while [ 1 ]; do echo Merhaba Dunya; sleep 1; done
Bu noktada bilinmesi gerekenler:
1) while [ 1 ]; do …. done, aradaki komutların sürekli tekrar etmesini sağlar (sonsuz döngü).
2) Ekrana “Merhaba Dunya” her yazıldıktan sonra, 1 saniye uyuması söylenmiştir.
3) Çoğu zaman noktalı virgül (;) ile değişik komutlar ayrılabilir.
4) while, do ve done’a birer komuttan çok anahtar kelime gözüyle bakmakta yarar vardır.
Değişkenler
Değişken kavram olarak, matematikte gördüğünüz x,y,a,b den farklı değildir.
Aklı başında her kabuk gibi bash de değişken tanımlama ve kullanma imkanı sunar.
Yazarın biraz baymış olmasından dolayı konu aşağıdaki örnekle geçiştirilecektir;
#--- buradan kes ---- a=3 echo a degiskeninin degeri $a tur #--- buraya kadar ----
Dikkat edilmesi gereken değişkene değer atanırken $ kullanılmazken, değişkeni cümle içersinde kullanabilmek için $ işaretinin gerekli olduğudur. Nedeni gene beyin idmanı olarak bırakılmıştır.